Dit is een preambule om uit te leggen waar ik sta en dat ik ondanks bovenstaande opvattingen grote moeite heb met de huidige discussie over ‘blank’ en ‘wit’. Ik word altijd kregel wanneer mensen proberen mijn taal in te perken, wie Orwell gelezen heeft weet hoe newspeak een effectief middel is om de vrijheid van meningsuiting te beperken. Daarom mag en moet de discussie gaan over één woord: blank. Een woord dat in het Nederlands een ongekende rijkdom aan betekenis heeft en daarom geen Engelse vertaling kent. Om niet te polariseren gebruik ik in mijn stukje het woord ‘wit’ in de wenselijke betekenis. Voor mij is het openhouden van de dialoog belangrijker dan mijn gelijk.


Als witte man van 55+ heb ik  ‘white-privilege’ en daar profiteer ik dik van. Verder erken ik dat het Nederlandse slavernij verleden en de periode van kolonisatie een schandvlek is op de Nederlandse geschiedenis. Daarom moet er een opening zijn voor andere stemmen in de geschiedschrijving. In mijn jeugd was het lezen van ‘Max Havelaar’ verplicht en het geeft een goed beeld van de verhouding tussen Nederlanders en de uitbuiting van de inheemse bevolking in Indonesië. Dat boek zou nog verplicht moeten zijn. Onderwijs over ons koloniale verleden is noodzakelijk en verbanden leggen tussen de geschiedenis en onze hedendaagse maatschappij is belangrijk. Voor dat ik over dit onderwerp ging schrijven heb ik me in deze materie verdiept maar ik reken me niet tot de experts.


De kleur wit


‘Een roos, is een roos, is een roos’ het overbekende citaat van Gertrude Stein is een voorbeeld hoe het herhaald noemen van een krachtig symbool emoties op kan roepen. De roos is een symbool met zoveel betekenissen dat eigenlijk alles betekent en tegelijk niets. Reden voor Umberto Eco om zijn filosofische roman ‘De Naam van de Roos’ te noemen: de roos als het ultieme krachteloze symbool. Toch zijn symbolische betekenissen bijzonder krachtig omdat ze de metafoor overslaan en vrijwel alle kleuren, inclusief wit, hebben een grote symbolische betekenis.
Zo heeft de kleur wit internationaal een enorme symbolische kracht die staat voor reinheid, puurheid en onschuld. In het Romeinse rijk droegen de senatoren een witte ‘toga candida’ om hun geschiktheid voor het publieke ambt te onderstrepen. Bruiden trouwen in het wit als symbool voor hun maagdelijkheid en onschuld. Tijdens de Hajj dragen moslims witte kleding om hun puurheid en gelijkheid uit te stralen en priesters dragen onder het kazuifel een witte albe om reinheid te onderstrepen. De witte vlag is een teken van overgave en manier om aan te geven dat je niets kwaads in de zin hebt. In alle gevallen is de kleur wit, de kleur van de onschuld. Misbruik van de kleur wit door racistische groeperingen is niet in staat om de oorspronkelijke eeuwenoude symboliek van wit als rein en onschuldig uit te vlakken. 


Blank is een woord met een rijke betekenis in de Nederlandse taal, een betekenis die varieert van kleurloos, lelieblank (wit), onder water tot wit van huidskleur. De enige reden die ik kan verzinnen waarom wit’ geprefereerd wordt bij met name de interdisciplinaire denkers is omdat blank, in de relatie tot ras, geen vertaling kent in het Engels. In het Engels betekent een ‘blank slate’ de mogelijkheid om opnieuw te beginnen en ‘a blank look on the face’ betekent een onschuldige blik. Maar in het Nederlands gebruiken we voor het eerste ‘een schone lei’ en voor het tweede gewoon een blik van onschuld, we spreken niet van ‘een blanke blik’. Blank wordt gebruikt als transparant in de connotatie ‘blanke lak’, het ‘blanke ras’ waar de Engelsen ‘caucasian’ gebruiken en voor onder water staan; ‘het stond blank’. Het woord blank in de betekenis van onschuld komt in het hedendaagse Nederlands bijna niet voor. Wel is er de historische term blankofficier als opzichter van slaven, waarmee blank een negatieve klank krijgt in de rassendiscussie. Al zullen veel mensen deze historische context niet kennen en voor hen zal blank daarom niet negatief klinken. Dit legt wel een direct verband van het woord ‘blank’ met de slavernij. De symboliek van wit als onschuldig daarentegen is sterk. Verder sluit wit naadloos aan bij veelgebruikte engelse termen zoals ‘white privilege’ die daarmee eenvoudiger te vertalen zijn.


Belangrijk nadeel in de context van de racisme-discussie is wel dat de kleur ‘zwart’ veelal de tegenovergestelde betekenis van wit heeft en wordt gezien als de kleur van het kwaad, de duivel. Door het gebruik van ‘witte mensen’ wordt de symboliek van de kleur wit niet anders.  Het lijkt me daarom veel beter om nooit iemand aan te duiden als ‘zwart’ maar eerder als gekleurd. Iets wat veel gebeurt door  de term ‘People of Colour’ te gebruiken. Want kleuring heeft de kracht van diversiteit en variatie, heeft een positieve connotatie in zich en lijkt me in alle opzichten een mooiere aanduiding. En ik als ‘witte’ man heb dan een licht getinte huidskleur, want er zijn heel wat mensen witter dan ik.


Wit en blank zijn in termen van kleuraanduiding gelijkwaardige begrippen. Daarbij heeft wit in het Nederlands veel meer  de symbolische lading van zuiverheid, reinheid en het goede. Blank wordt in het Nederlands wel degelijk gebruikt als aanduiding van kleur en nauwelijks in de betekenis van onschuld. Het argument dat juist blank onschuld aanduidt en wit niet is daarom onjuist en een anglicistische interpretatie. Ik heb geen bezwaar om als wit te worden aangeduid en mijn soortgenoten als ‘wit’ te duiden, het houdt de dialoog open zodat de discussie kan gaan over de essentie van het alledaags racisme. Dat kan neerbuigend worden gevonden, maar ik kan de emotionele lading die mijn moedertaal voor me heeft niet veranderen.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s