De vrijheid van meningsuiting is een wapen

Vrijheid van meningsuiting is niks nieuws, het is waarschijnlijk in de Atheense democratie ontstaan. De wikipedia vermeldt dat de eerste keer dat de vrijheid van meningsuiting formeel is uitgeroepen door kalief Umar in de zevende eeuw, een moslim dus. Het begrip stond vervolgens model voor de academische vrijheid in Europa. Dat is misschien even wennen voor Geert Wilders.

Publicisten en journalisten op internet en twitter die hun mond vol hebben over de vrijheid te mogen zeggen wat ze denken zijn niet zulke radicale vernieuwers als ze wellicht denken. Het principe is al eeuwenoud en ligt verankerd in de Universele Rechten van de Mens (artikel 19). De discussie gaat erover of het een absolute vrijheid is, voorstander van deze opvatting menen dat tornen aan de de vrijheid van meningsuiting zal eindigen in censuur. Maar bij iedere meningsuiting maak je bewust of onbewust een waarde afweging: realistisch gesproken is elke uiting in elke maatschappij onderhevig aan enige vorm van inperking: een verbod op kinderporno zal niemand bestrijden.

Het grootste verschil is dat internet een mondiaal publiek de mogelijkheid biedt een mening te publiceren. Hierdoor kunnen de uitingen vaak directer, groffer en zelfs emotioneel zijn. Zo wordt een ‘tweet’ eerst gelezen door de volgers en kan vervolgens via retweets bij iedereen terechtkomen. Ook kan een tweet worden overgenomen door een website wat weer tot hele andere problemen kan leiden. Kortgezegd internet heeft vrijheid van meningsuiting genivelleerd. Moest je een eeuw geleden een aristocraat, een schrijver of journalist zijn om je mening verder te krijgen dan je eigen gemeenschap nu kan iedere idioot met een iphone zijn mening de wereld inslingeren. Waar deze zelfde mening in de meeste gevallen genegeerd wordt maar ook kan doordringen tot het brede publiek.

De verruwing in de openbare meningsuiting heeft een aantal negatieve effecten. Er zullen meer mensen onnodig gekwetst worden door de manier waarop bepaalde meningen worden geuit. Je kunt bijvoorbeeld zeggen “de islam heeft zich niet aangepast aan de eisen van de 21e eeuw” maar je kan ook zeggen “de islam is een achterlijke godsdienst”. Beide uitingen hebben dezelfde achtergrond, vertegenwoordigen dezelfde mening. De tweede manier is duidelijk kwetsend, onder de gordel zo te zeggen. Dit is ook een kenmerk van populaire twitteraars en bloggers, ze geven niet alleen een mening maar doen dit vaak op onnodig harde wijze. Nadeel hiervan is dat er geen dialoog zal ontstaan maar daarin zijn ze niet geïnteresseerd. Ze willen enkel hun mening, zo ongenuanceerd mogelijk de wereld in schreeuwen. De groepen die door deze opmerkingen gekwetst worden zijn veelal niet in staat om zich te verdedigen en zij die dit wel kunnen worden geblokt. Het risico van deze schreeuwers is niet alleen het ontbreken van een dialoog maar ook dat er stemmen op zullen komen die deze groepen gaan verdedigen door wetgeving. Zo snoeren ze uiteindelijk zichzelf de mond.

Een ander nadeel van dit schreeuwen is dat het wapen wat de vrijheid van meningsuiting was, effect verliest. We raken zo gewend aan die stortvloed van ruw en onzorgvuldig geformuleerde meningen dat ze niet meer gehoord zullen worden. Als de wet ze niet verbiedt dan zullen ze vanzelf ten onder gaan in het gekrakeel dat internet heet. Hoe we meningen die ertoe doen hoorbaar moeten maken zou ik niet weten, een opiniestuk is vaak al te lang, een blog mag niet meer dan 1500 woorden hebben, een tweet slechts 140 karakters. Zo staat iedereen schreeuwend tegenover elkaar zonder verder te komen. Ook dit is een bedreiging voor onze democratie want als niemand meer luistert ligt de weg naar geweld open, dan snijden we elkaar de keel af in plaats van dit te twitteren.

Deze verruwing valt binnen de vrijheid van meningsuiting en de enige manier om dit tegen te gaan is door zelf als internetgebruiker niet mee te gaan in deze woordinflatie. Het legt een zware last op met name de professionele schrijvers en publicisten om pakkend en origineel te formuleren zonder mee te doen aan het schreeuwen. Terug naar een beschaafd publiek debat waarin de scherp geformuleerde mening weer een wapen is dat wordt gehoord.

Advertisements